“Ο κλάδος της κινητής τηλεφωνίας στις νέες συνθήκες”

29

Η παρούσα μελέτη επιχειρεί την αποτύπωση της υφιστάμενης κατάστασης του Κλάδου των Κινητών Επικοινωνιών στην ελληνική επιχειρηματική πραγματικότητα με έμφαση στα στοιχεία που αφορούν στα έτη 2011 – 2012. 

 

To 2012 ο Κλάδος των Κινητών Επικοινωνιών συμπληρώνει 19 χρόνια επιχειρηματικής πορείας στην Ελλάδα, με αξιοσημείωτη ανάπτυξη, ιδιαίτερα τα πρώτα 15 έτη της παρουσίας του, σημαντική συνεισφορά στα δημόσια έσοδα και στο ΑΕΠ, όπως και επενδύσεις ύψους 6,5 δισ. € σε δίκτυα και υποδομές, που τον καθιστούν έναν από τους μεγαλύτερους επενδυτές στην Ελλάδα. Αξίζει να σημειωθεί ότι το διάστημα 2000-2010, ο κλάδος των τηλεπικοινωνιών, με δυναμικότερο τομέα τις Κινητές Επικοινωνίες, συνεισέφερε κατά 9,2% στην ανάπτυξη της χώρας, αποτελώντας τον 7ο πιο σημαντικό κλάδο της ελληνικής οικονομίας. Η άμεση συνεισφορά των τριών εταιριών κινητής τηλεφωνίας στα δημόσια έσοδα για το 2011 ανήλθε σε 972 εκ. € για φόρους και ασφαλιστικές εισφορές και επιπλέον 380 εκ. € για χορήγηση των αδειών χρήσης του φάσματος.  Μαζί με την υπόλοιπη αλυσίδα αξίας (προμηθευτές και έμποροι), το σύνολο των δημόσιων εσόδων που δημιούργησε ο κλάδος για το 2011 ανήλθε σε 1,99 δισ. € ενώ είναι ένας κλάδος πρότυπος στην πιστή τήρηση της φορολογικής νομοθεσίας.

 

Ωστόσο, η επικρατούσα στην Ελλάδα και την Ευρώπη οικονομική κρίση, έχει αδιαμφισβήτητα επηρεάσει τον κλάδο, τόσο σε οικονομικό όσο και σε αναπτυξιακό επίπεδο.  Συγκεκριμένα, με το ΑΕΠ της χώρας να εμφανίζει αθροιστικά μείωση της τάξης του 17,3% και το δείκτη ανεργίας να αγγίζει το 22,5% τον Απρίλιο του 2012, τα έσοδα του κλάδου, παρουσιάζουν σημαντική μείωση της τάξης του 35,7% από το 2007, ενώ τα καθαρά κέρδη προ φόρων τόκων και αποσβέσεων (EBITDA) για το 2011 ανήλθαν στα 1,13 δισ. ευρώ, δηλαδή σε επίπεδα κάτω του 2003. 

 

Παρ’ όλα αυτά, ο κλάδος των νέων τεχνολογιών γενικά και η αγορά των κινητών επικοινωνιών ειδικότερα είναι από τους λίγους τομείς που εν μέσω δημοσιονομικής κρίσης συνεχίζει αναπτύσσεται, να πραγματοποιεί επενδύσεις και να προσφέρει θετικά αποτελέσματα στο σύνολο της ελληνικής οικονομίας. Αναλυτικότερα, παρά τη δυσμενή οικονομική συγκυρία, οι εταιρίες κινητής τηλεφωνίας συνεχίζουν να επενδύουν από το 2005 σταθερό ποσοστό εσόδων και EBITDA σε υψηλότερα επίπεδα από την Ευρώπη, ενώ συγκεκριμένα για το 2011 ο κλάδος επένδυσε συνολικά 350 εκ. € σε υποδομές και συνεισέφερε (άμεσα και έμμεσα) κατά 3,4% στο συνολικό ΑΕΠ της χώρας. Ταυτόχρονα, το ίδιο έτος ο κλάδος συνεισφέρει άμεσα και έμμεσα με 59 χιλ. θέσεις εργασίας στο σύνολο της οικονομίας και ήταν ένας από τους ελάχιστους κλάδους που μείωσαν τις τιμές τους σε ποσοστό 75% (συνολική μείωση μεταξύ 2004 και 2011), έχοντας σήμερα τη χαμηλότερη τιμή προ φόρων στην Ευρώπη. Στο ίδιο πλαίσιο στήριξης της ελληνικής αγοράς, το Νοέμβριο του ίδιου έτους, οι Κινητές Επικοινωνίες επένδυσαν 380 εκατ. € για την ανανέωση των αδειών και την εκχώρηση νέου φάσματος με ίδια κεφάλαια. Διεθνείς μελέτες αναδεικνύουν πως, αν οι επενδύσεις σε τεχνολογίες πληροφορικής και επικοινωνιών στην Ευρώπη συγκλίνουν με τις αντίστοιχες των ΗΠΑ (από τις οποίες υπολείπονται), εκτιμάται ότι θα υπάρξει αύξηση του ευρωπαϊκού ΑΕΠ κατά 760 δισ. € έως το 2020, ποσό αυξημένο κατά 5% σε σχέση με τις υπάρχουσες προβλέψεις. 

 

Ταυτόχρονα, η ανάπτυξη και η διείσδυση νέων υπηρεσιών δεδομένων έχει δώσει ώθηση στην αγορά ανάπτυξης κινητών εφαρμογών δεδομένων, με κύκλο εργασιών της τάξης των 300 εκ. ευρώ για το 2011 και αναμενόμενη ετήσια αύξηση της τάξης του 80% ετησίως μέχρι το 2014. Οι επιχειρήσεις του κλάδου των κινητών εφαρμογών χαρακτηρίζονται από έντονη εξαγωγική δράση και επενδύσεις σε έρευνα και ανάπτυξη (R & D).

 

Γίνεται λοιπόν αντιληπτό ότι ο κλάδος, παρά το δυσμενές οικονομικό και φορολογικό περιβάλλον, μπορεί να συμβάλει σημαντικά στην ενίσχυση της ελληνικής οικονομίας. Με ανάπτυξη υποδομών, δηλαδή νέες επενδύσεις, οι οποίες θα απαντήσουν στις νέες τεχνολογικές απαιτήσεις, σε ότι αφορά την ταχύτητα και το εύρος των υπαρχόντων δικτύων υποδομής, οι Κινητές Επικοινωνίες μπορούν να δημιουργήσουν νέα προϊόντα και υπηρεσίες, τα οποία θα συνεισφέρουν στην αναγκαία ανάκαμψη και στην αύξηση των δημοσίων εσόδων.

 

Ήδη το παράδειγμα άλλων Ευρωπαϊκών χωρών έχουν αναδείξει το δρόμο για ανάπτυξη της αγοράς κινητών επικοινωνιών. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η ολοένα αυξανόμενη διείσδυση των 3G συσκευών (60% διείσδυση για την Ελλάδα, 51% για την Ευρώπη για το 2011), η οποία έδωσε μία νέα ώθηση στις κινητές ευρυζωνικές συνδέσεις, οι οποίες  αυξάνονται κατά 92% ετησίως από το 2006, αλλά και στην αύξηση του όγκου των δεδομένων που διακινούνται (αναμένεται ετήσια αύξηση 90% για τα επόμενα 5 χρόνια). Η νέα αυτή τάση δημιουργεί μοναδική ευκαιρία, αλλά ταυτόχρονα επιβεβαιώνει την ανάγκη των εταιριών του κλάδου να επενδύσουν στην επέκταση των 3G και την ανάπτυξη 4G δικτύων ώστε να υποστηρίξουν τις ολοένα αυξανόμενες απαιτήσεις της αγοράς σε όρους ταχύτητας των δικτύων. Τονίζεται ότι, σε αντίθεση με την Ευρώπη,  η ανάπτυξη δικτύων 4G στην Ελλάδα βρίσκεται ακόμη σε μηδενικό στάδιο, ενώ αντίστοιχα, το ποσοστό των εσόδων από υπηρεσίες δεδομένων στο σύνολο των εσόδων ήταν μόλις 9%, κατατάσσοντας την Ελλάδα στην 26η θέση στο σύνολο 31 ευρωπαϊκών χωρών (κάτω από χώρες όπως Σλοβενία, Πορτογαλία, Βουλγαρία και Ρουμανία).

 

Η σημασία της κινητής ευρυζωνικότητας αλλά και της συνεισφοράς των κινητών επικοινωνιών στην Ελλάδα και την Ευρώπη έχει αναγνωριστεί και από πρόσφατες συστάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (Digital Agenda Scoreboard 2012), στις οποίες τονίστηκε η σημαντικότητα των κινητών επικοινωνιών για την επίτευξη των στόχων που έχουν οριστεί από το Ψηφιακό Θεματολόγιο (Digital Agenda 2020), καθώς η χώρα μας συνεχίζει να υστερεί στο σύνολο των δεικτών, με απόκλιση, η οποία κυμαίνεται μεταξύ 35% και 83%. Μεταξύ των στόχων, οι οποίοι περιλαμβάνουν θέματα διείσδυσης ευρυζωνικότητας και πληθυσμιακή κάλυψη των δικτύων, αναδεικνύεται και η υιοθέτηση υπηρεσιών ηλεκτρονικής διακυβέρνησης και ηλεκτρονικού εμπορίου ως μοχλών πανευρωπαϊκής ανάπτυξης μέσα από την υποστήριξη ασφαλών διασυνοριακών συναλλαγών και την εξάλειψη της γραφειοκρατίας που διέπει τις συναλλαγές πωλητών και επιχειρήσεων με τις δημόσιες υπηρεσίες.

 

Ωστόσο, το δυσμενές φορολογικό περιβάλλον δε δίνει τη δυνατότητα στον κλάδο να μεγιστοποιήσει τη συνεισφορά του στην ελληνική οικονομία, τους καταναλωτές και την κοινωνική ανάπτυξη. Συγκεκριμένα, η Ελλάδα παρουσιάζει σήμερα την υψηλότερη συνολική φορολόγηση υπηρεσιών κινητής τηλεφωνίας στην Ευρώπη. Οι έμμεσοι φόροι επιβαρύνουν τους λογαριασμούς κινητής τηλεφωνίας από 37% έως 48%, με τελικό αποτέλεσμα τα συνολικά δημόσια έσοδα τελικά να περιορίζονται λόγω μείωσης της χρήσης (το 2012 εκτιμάται ότι θα μειωθούν περαιτέρω κατά 13,4%).

 

Ο περιορισμός της φορολογίας του κλάδου μπορεί να συμβάλει στην ενίσχυση των δημοσίων εσόδων:

  • Εξαίρεση από το ειδικό τέλος των συνδέσεων που προσφέρουν και όγκο δεδομένων ασύρματης πρόσβασης στο διαδίκτυο τουλάχιστον 50Mb θα συνοδευτεί από αύξηση των σχετικών δημοσίων εσόδων από €141 εκ. το 2011 σε €224 εκ. το 2013.
  • Μείωση του ΦΠΑ από 23% σε 20% θα είχε ως αποτέλεσμα την αύξηση των δημόσιων εσόδων κατά €4 εκ.
  • Μείωση του ειδικού τέλους κατά 50% θα είχε ως αποτέλεσμα τη μεγιστοποίηση των δημόσιων εσόδων με αύξηση τους κατά €29 εκ.
  • Κατάργηση της επιβολής ΦΠΑ πάνω στο ειδικό τέλος θα είχε ως αποτέλεσμα την αύξηση των δημόσιων εσόδων κατά €17 εκ.

 

Η ανάγκη της χώρας για οικονομική ανάπτυξη, οι δυνατότητες που προσφέρει ο κλάδος, αλλά και οι κατευθύνσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την Ψηφιακή Σύγκλιση της Ελλάδας με την ΕΕ, καθιστούν αναγκαία τη λήψη αποφάσεων για τη δημιουργία ενός ασφαλούς και υγιούς επενδυτικού περιβάλλοντος, το οποίο θα διασφαλίζει το φορολογικό καθεστώς του κλάδου σε μακροχρόνιο ορίζοντα, ελαχιστοποιώντας το ρίσκο και την ανασφάλεια των επενδυτών. Από την πλευρά του Κλάδου Κινητών Επικοινωνιών, έχουν κατατεθεί συγκεκριμένες προτάσεις, τόσο για θέματα που αφορούν στη Δημόσια Διοίκηση όσο και για θέματα αύξησης των Δημοσίων Εσόδων. Οι προτάσεις αυτές αφορούν:

  • Στην έκδοση της σχετικής δευτερογενούς νομοθεσίας για την αποτελεσματική εφαρμογή των 4053/2012 και 4070/2012. Με βάση την υφιστάμενη κατάσταση, με βάση εκτιμήσεις του κλάδου, το κόστος αδειοδότησης των κεραιών ανέρχεται σε 35 εκατ. € (10% των ετήσιων επενδύσεων) ενώ μπορεί να μειωθεί σε 5 εκατ. € ετησίως.
  • Στον εκσυγχρονισμό της δημόσιας διοίκησης μέσω εφαρμογής νέων τεχνολογιών και εφαρμογών κινητής τηλεφωνίας για να υλοποιήσει το πρόγραμμα της Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης, ώστε να υλοποιηθεί η σύγκλιση με την Ευρώπη και να μην αποτελεί ανασχετικό παράγοντα ανάπτυξης της οικονομίας.
  • Στην υλοποίηση του Εθνικού Παρατηρητηρίου Η/Μ Ακτινοβολίας ώστε να αυξηθούν τα μέτρα εμπιστοσύνης του κοινού σχετικά με τη νομιμότητα και ασφάλεια του δικτύου κινητής τηλεφωνίας.
  • Στην κατάργηση σε βάθος τριετίας του ειδικού τέλους στα συνδυαστικά πακέτα φωνής και δεδομένων.

 

Με την υλοποίηση των παραπάνω προτάσεων, δίνεται η δυνατότητα σύγκλισης της Ελλάδας με την Ευρώπη στη διείσδυση των δεδομένων και νέων υπηρεσιών. Η επίδραση που θα είχε αυτή η σύγκλιση σε ένα διάστημα τριετίας (μέχρι το 2015), ανέρχεται σε:

  • 420 εκ. € υψηλότερη άμεση συνεισφορά στο ΑΕΠ
  • 170 εκ. € υψηλότερα δημόσια έσοδα.

 

Στις παραπάνω εκτιμήσεις δεν λαμβάνονται υπόψη δευτερογενή αποτελέσματα στην οικονομία όπως τα πολλαπλασιαστικά αποτελέσματα στην υπόλοιπη οικονομία, οι επιδράσεις στην παραγωγικότητα από τη χρήση των κινητών επικοινωνιών και η ανάπτυξη συνδεόμενων κλάδων όπως οι κινητές εφαρμογές.

 

Το συνολικό αποτέλεσμα από την υλοποίηση των προτάσεων του κλάδου μπορεί να είναι αρκετά υψηλότερο με επιπρόσθετα 956 εκ. € στο ΑΕΠ, επιπλέον 383 εκ. € σε δημόσια έσοδα και 8 χιλ. νέες θέσεις εργασίας λαμβάνοντας υπόψη και τα πολλαπλασιαστικά αποτελέσματα, δίνοντας ώθηση στην οικονομία σε μία κρίσιμη περίοδο για αυτήν, με όχημα ένα κλάδο που ενισχύει την καινοτομία και δίνει προοπτική σε νέες μορφές επιχειρηματικότητας.